നിങ്ങൾക്ക് കൺഫർമേഷൻ ബയാസ് & മോട്ടിവേറ്റഡ് റീസണിംഗ് എന്ന അവസ്ഥ ഉണ്ടോ?

സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ഒരു വീഡിയോ കണ്ടാൽ ഉടൻ അതിന് താഴെ എഴുതിയിരിക്കുന്ന വരികൾ മാത്രം വിശ്വസിച്ച് പ്രതികരിക്കാറുണ്ടോ? എങ്കിൽ നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ കൺഫർമേഷൻ ബയാസ് (Confirmation Bias), മോട്ടിവേറ്റഡ് റീസണിംഗ് (Motivated Reasoning) എന്നീ മനഃശാസ്ത്രപരമായ അവസ്ഥകളുടെ പിടിയിലായിരിക്കാം. ഒരു ദൃശ്യം കണ്ണുമുന്നിൽ വ്യക്തമായി ഉണ്ടായിരിക്കെ പോലും അതിനെ തങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ള രീതിയിലേക്ക് മാത്രം വളച്ചൊടിക്കുകയും വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിചിത്രമായ ഒരു സ്വഭാവ രീതിയാണിത്.

സമീപകാലത്ത് സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ പ്രചരിച്ച രണ്ട് സംഭവങ്ങൾ ഇതിന് കൃത്യമായ ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും പ്രതിപക്ഷ നേതാവ് രാഹുൽ ഗാന്ധിയും പരസ്പരം അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു വീഡിയോ ഇതിൽ പ്രധാനമാണ്. വീഡിയോയിൽ ഇരുവരും വളരെ മാന്യമായി പരസ്പരം വിഷ് ചെയ്യുന്നതും രാഹുൽ ഗാന്ധി അച്ചടക്കത്തോടെ നിൽക്കുന്നതും വ്യക്തമാണ്. എന്നാൽ ചിലർ ഈ വീഡിയോ പങ്കുവെക്കുന്നത് മോദി രാഹുലിന് മുന്നിൽ തലകുനിച്ചു എന്ന തലക്കെട്ടോടെയാണ്. മറ്റു ചിലരാകട്ടെ രാഹുൽ ഗാന്ധി ഭയഭക്തിയോടെ നിൽക്കുന്നു എന്ന് ഇതിനെ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. സത്യം ദൃശ്യങ്ങളിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ താൽപ്പര്യങ്ങൾക്ക് അനുസരിച്ച് മാത്രം കാര്യങ്ങളെ കാണുന്നതാണ് ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നത്.

മറ്റൊരു ഉദാഹരണം ശോഭ സുരേന്ദ്രന്റെ അനുയായിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രചരിച്ച വീഡിയോയാണ്. ആ വീഡിയോയിലെ ശബ്ദവും ദൃശ്യവും പരിശോധിച്ചാൽ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് സംഭവിച്ചത് എന്ന് വ്യക്തമാകും. എന്നിരുന്നാലും തല്പര കക്ഷികൾ അതിലെ ഉള്ളടക്കം തങ്ങൾക്ക് അനുകൂലമായ രീതിയിൽ എഡിറ്റ് ചെയ്തോ വരികൾ വളച്ചൊടിച്ചോ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നു. വീഡിയോ കാണുന്ന ഭൂരിഭാഗം ആളുകളും അതിൽ എഴുതിപ്പിടിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ വായിച്ച് തെറ്റായ നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തുന്നു. ഇതാണ് മോട്ടിവേറ്റഡ് റീസണിംഗ്. അതായത് നമുക്ക് ഒരു കാര്യം എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കാനാണോ താല്പര്യം, അതിനെ ന്യായീകരിക്കുന്ന തെളിവുകൾ മാത്രം നമ്മൾ സ്വീകരിക്കുകയും ബാക്കിയുള്ളവയെ തള്ളിക്കളയുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഈ സ്വഭാവ രീതി സമൂഹത്തിൽ വലിയ ദോഷങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നുണ്ട്. സോഷ്യൽ മീഡിയ വഴി ആളുകളെ ബ്രെയിൻ വാഷ് ചെയ്യാൻ ഇത്തരക്കാർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ സാധിക്കുന്നു. സത്യം നമ്മുടെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും നമ്മൾ വിശ്വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കള്ളത്തിന് പിന്നാലെ പോകാൻ ഈ മാനസികാവസ്ഥ നമ്മളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് വ്യക്തികൾ തമ്മിലുള്ള വിദ്വേഷം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും ജനാധിപത്യപരമായ സംവാദങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാനും കാരണമാകും.

ഒരു വീഡിയോ കാണുമ്പോൾ അതിന്റെ താഴെയുള്ള വിവരണങ്ങളിൽ വീണുപോകാതെ സ്വതന്ത്രമായി ചിന്തിക്കാൻ ശ്രമിക്കുക എന്നതാണ് ഇതിനുള്ള ഏക പ്രതിവിധി. നമ്മൾ വിശ്വസിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയത്തിന് എതിരായ കാര്യമാണെങ്കിൽ പോലും സത്യം തിരിച്ചറിയാനുള്ള ആർജ്ജവം കാണിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈ 'സോഷ്യൽ മീഡിയ ബ്രെയിൻ വാഷിംഗിൽ' നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ കഴിയൂ. അതിനാൽ അടുത്ത തവണ ഒരു വൈറൽ വീഡിയോ കാണുമ്പോൾ സ്വയം ചോദിക്കുക, "ഞാൻ കാണുന്നത് സത്യമാണോ അതോ എനിക്ക് കാണാൻ താല്പര്യമുള്ള കാര്യമാണോ?"